Po roku niektórzy odchodzą. Po pięciu latach niektórzy zrzucają koloratkę i zaczynają od nowa. Zazwyczaj robią to w milczeniu. Bez transparentów, bez pożegnań w mediach. Po prostu znikają z ambony i dręczy ich pytanie: „Dlaczego?”.
Zwykle przyczyny są złożone. Rzadko kiedy pojawia się tylko jeden dramatyczny moment. Częściej jest to seria drobnych pęknięć, które pojawiają się stopniowo i są prawie niewidoczne. Ich zgłaszane uczucia niezadowolenia, samotności i braku miejsca na autentyczne życie duchowe, wykraczające poza kazania i pieśni, są bardzo podobne.
| Temat główny | Odejścia młodych księży z kapłaństwa w Polsce |
|---|---|
| Kluczowe przyczyny | Wypalenie, samotność, brak autorytetów, kryzys tożsamości kapłańskiej |
| Obserwowane zjawiska | Coraz częstsze rezygnacje po święceniach lub w seminarium |
| Społeczny kontekst | Sekularyzacja, zmiana oczekiwań społecznych, kultura terapii |
| Cytat przewodni | „Nie chcę być funkcjonariuszem. Chciałem być człowiekiem z ludźmi.” |
Kiedy ludzie mówią o samotności, nie mają na myśli tego, że wokół nich jest za mało ludzi. Wskazują raczej na brak zrozumienia. Kiedy młody ksiądz po raz pierwszy przybywa do parafii, zostaje nagle odcięty od wspólnoty formacyjnej. Musi raczej zmierzyć się z oczekiwaniami wiernych i brakiem komunikacji ze strony przełożonych. To może być bardzo rozczarowujące doświadczenie.
Były kleryk powiedział mi: „Nie mam z kim porozmawiać o moich wątpliwościach”, kiedy przeprowadzałem z nim wywiad w Krakowie. Jego głos emanował szczerością, ale jednocześnie tonem, który można by określić jako pogodny, ale i bolesny, pełen rezygnacji. Szukał sensu w kapłaństwie. Odkrył porządek.
Niepokojące jest, jak często używa się słowa „funkcjonariusz”. Administracja parafii, księgowość, remonty i walka o frekwencję stały się głównymi obowiązkami duszpasterskimi wielu młodych duchownych. Poczucie celu, które początkowo przyciągnęło ich do seminarium, zostało przez to wszystko podważone. Czuli się jak urzędnicy, mimo że mieli być pasterzami.
Może być szczególnie nieprzyjemnie, gdy ideał i rzeczywistość rozchodzą się. W fazie formacji dużo mówi się o miłości, komunikacji i współczuciu. Tymczasem niektórzy przełożeni sprawują kontrolę zamiast wsparcia. Karcą zamiast słuchać. Wymagają całkowitego posłuszeństwa bez pytania.
Dzisiejsi duchowni uważają to podejście za bardzo trudne. Młodzi ludzie są ostatnio zachęcani do przyjęcia kultury otwartości, terapii i dbałości o granice. Nagle znajdują się w otoczeniu, w którym o emocjach mówi się rzadko, jeśli w ogóle. Skutek? Narastający konflikt wewnętrzny, który najbardziej rani osoby najbardziej wrażliwe.
Innym często poruszanym tematem jest brak autorytetów. Obecnie wielu młodych księży ma wyższe wykształcenie, włada wieloma językami, dużo podróżuje, studiowało filozofię i psychologię. Dlatego zaufanie nie rozwija się, gdy przełożeni traktują ich protekcjonalnie i nie wykazują chęci interakcji. Powstaje mur.
Relacje również okazują się ważnym problemem. Oprócz rezygnacji z seksualności, celibat oznacza również rezygnację z regularnej intymności. Dla niektórych jest to wybór, który mogą spokojnie zaakceptować. Inni odczuwają w rezultacie narastający dyskomfort. Nie z powodu zauroczenia. Czasami to po prostu kwestia pustki.
Nie sposób również pominąć kontekstu społecznego. Zaufanie do instytucji kościelnych drastycznie spadło w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Pozycja społeczna księdza nie jest już oczywista. Dla wielu młodych ludzi to dodatkowa odpowiedzialność, ale dla innych – doświadczenie oczyszczające. Wierzą, że są misjonarzami po ukończeniu seminarium. Tymczasem rzeczywistość wymaga, aby „udowodnić, że warto zaufać”.
Kościół nie ma przeciwników wśród tych, którzy się poddają. Niektórzy zbłądzili, inni zaś podążają tą drogą z upodobaniem. Mimo że przeżyli ten sam smutek, niektórzy decydują się zostać. Pewien ksiądz powiedział mi, że chociaż przechodził poważny kryzys, grupa świeckich udzieliła mu wsparcia. Gdyby nie oni, on również by odszedł.
To pokazuje, że nie chodzi o sam zawód. Chodzi o okoliczności towarzyszące jego rozwojowi. Bez wsparcia powołanie słabnie. Kariera otoczona samotnością i stresem upada. Jednak zawód pielęgnowany z troską może przetrwać nawet najtrudniejsze chwile.
Formacja seminaryjna powinna przejść reformę zarówno instytucjonalną, jak i emocjonalną. Musimy pytać kandydatów o granice, potrzeby i historię osobistą, a także o ich wiedzę. Muszą nauczyć się odpoczywać, budować wartościowe relacje i mówić „nie”.
Jeszcze jest czas. Wręcz przeciwnie. Wyzwania współczesności mogą stanowić szansę na głębsze i bardziej autentyczne kapłaństwo. Takie, które toleruje pytania, ale nie potrafi ich unikać. Takie, które towarzyszy, a nie narzuca. Dla księży, którzy nie wahają się przyznać, że potrzebują pomocy. Ja też jestem człowiekiem.
